Thứ Tư, 29 tháng 10, 2014

Sức khỏe _ những giọt mồ hôi

NHỮNG GIỌT MỒ HÔI
Ðổ mồ hôi là một hiện tượng sinh học tự nhiên và lành mạnh với nhiệm vụ quan trọng là giữ nhiệt độ cơ thể bình thường.  
Bác sĩ Nguyễn Ý Ðức
Tương truyền rng Ðường Minh Hoàng rt say mê Dương Quý Phi vì sắc đẹp “hoa ghen thua thm, liu hn kém xanh” ca nàng. Ðc bit hơn cả là vì nàng ta ra mt hương thơm qua những git m hôi t phn thân mình kín đáo.
Theo các cung nữ, hương thơm này thường là do người đẹp thưởng thc nhng trái l chi trng đất Vit, mà Ðu phu Mai Thúc Loan phi ngày đêm ngàn dậm cùng đoàn tùy tùng mang sang cống hiến.
Ðó là huyền thoi bên nước Tu khi xưa.
Bên Việt Nam ta, cũng có mt ái phi triu Nguyn vi nhng ht m hôi thơm nức. Mt thi hu k cho hay dòng h Trn ti làng Tây M tnh Hà Ðông có mt thiếu n được tiến vô cung làm ái phi. Vị cung phi này được quân vương rất sng ái vì tính tình hin hu, đoan trang và nhất là m hôi bà có mùi hp dn. Do đó dân chúng địa phương có vần thơ ca tụng rng:
“Họ Trn sinh mt Ðc Bà,
Mồ hôi thơm ngát, trăm hoa miệng cười.”
Dân gian ta thường nói:
“Quyên quyên ăn trái nhãn lồng,
Thia lia quen chậu, vợ chồng quen hơi”
Bên Tây cũng có câu chuyn tương tự.
Chuyện Ði Tướng Napoleon Bonaparte viết cho người yêu Josephine rng: “Mình ơi, anh về hôm nay, xin đừng tm nhé. Nht là đêm nay.” Thì có lẽ tướng quân ta cm thy nhiu hng tình hơn khi ngửi cái hơi từ người đẹp.
Mà cái hơi này phải chăng cũng t nhng git m hôi ca người yêu. Mà khi đã phải hơi nhau thì mùi đó thơm hay không, cũng chng quan trng. Có người ghin rúc vào nách nhau để hít hà cái mùi nhiều khi khó ngi ca người tình mà đôi bên đã cùng nhau xa vắng lâu ngày.
Khoa học ngày nay nhìn s đổ m hôi dưới góc cnh thc tế hơn, ích lợi hơn cho sức khe. Vì sc khe là điều quan tâm ln ca mi người, mi sinh vt.
Ðó là vai trò điều hòa thân nhiệt ca s đổ m hôi.
Sự Ðổ Mồ Hôi
Ðổ m hôi là mt hin tượng sinh hc t nhiên và lành mnh vi nhim v quan trng là gi nhit độ cơ thể bình thường. H thn kinh giao cm nm mt trong ca lng ngc điều khin s hot động ca các tuyến mồ hôi. Khi thn kinh này quá nhy cm thì m hôi tiết ra nhiu.
Ðàn bà có nhiều tuyến m hơn đàn ông nhưng các ông lại sn xut nhiu m hôi hơn quý bà vì tuyến ca h hot động mnh hơn.
người khe mnh, m hôi thường toát ra khi làm vic lâu và mnh nhất là trong môi trường không gió hoc đi bộ gia trưa Hè, thời tiết nóng nc.
Khi nhiệt độ trong cơ thể lên quá 37º C, các mch máu ngoi vi m rng, cha nhiu máu để đẩy bt hơi nóng trong người ra ngoài ri lưu hành trở li vi máu mát hơn.
Nếu nhit độ không khí tiếp tc lên cao, s thoát nhit qua máu không đủ và cơ thể phi tiết ra cht lng để tán nhit. Ðó là s đổ m hôi trên da. Trong mt gi, cơ thể có th toát ra ti 1,5 lít m hôi. Nếu m hôi mt nhiu quá mà không được bù đắp thì ta có th sỉu, bt tnh vì máu lưu thông tới các cơ quan giảm, nht là h thn kinh.
Mồ hôi là cht nước trong không mu, kim tính vi 2% vt th đặc. Bình thường, m hôi gm có nước, mui sodium chloride, potassium, urea.
Ðông y coi Ðổ Mồ Hôi như một hình thức trị bệnh để loi tr mt s tác nhân độc hi xâm nhp cơ thể. Gây đổ m hôi là mt trong ba phương thức tr bnh c truyn: Gây ói, gây x và gây đổ m hôi. Co gió bng du nóng, đánh cảm vi cám rang là để ra m hôi, xông vi lá Hương Nhu làm nhẹ vài bnh nóng sốt. Và ngày nay người ta tm hơi, ngồi sauna cũng cùng mc đích để toát m hôi. Cho người thư dãn, sảng khoái và cũng để nh bt my cân ca tm thân hơi bồ st cp.
Nhưng mồ hôi nhiu ít cũng đưa tới mt vài khó chu cho cơ thể, đôi khi bệnh hon.
Nhiều mồ hôi
Bình thường cơ thể tiết m hôi khi:
1- Thời tiết nóng nng, thân nhit tăng thì mồ hôi t nhiên đổ ra để h nhit độ cơ thể. Mi người có th tiết ra ti 1 lít 50 m hôi trong mt gi đôi khi tới 3,5 lít.
2- Vận động cơ thể, làm vic chân tay trong khí hu nhit độ cao và 40% độ m, ta tiết ra trung bình là ½ lít m hôi trong mt gi. Khi mt cht lng như vậy thì máu ta s đặc hơn, tim sẽ phi làm c gng làm vic nhiu hơn để đẩy máu ra và ta cm thy hơi mệt.
Ðể tránh khó khăn: khi tập luyn hoc làm vic ngoài tri, nên ung khong hai ly nước trước khi tp; trong khi tp thì ung na ly cho mi ln tp kéo dài 20 phút.
Ngoài ra một s yếu t khác cũng đưa tới chng Tăng Tiết M Hôi (Hyperhidrosis) dù thân nhit bình thường hoc khi ngh ngơi:
1- Khi có nhiều đau đớn, s hãi, xúc động hoc căng thẳng (s toát m hôi ht); m hôi ra nhiu nht là trên mt, nách, lòng bàn tay bàn chân.
2- Ðôi khi mồ hôi cũng tiết ra khi ta tiêu th mt vài gia v cay, ung nước nóng hoặc nước có caffeine hoc khi ung nhiu rượu.
3- Một vài loi dược phm như thuốc tr bnh tâm thn haldol, kích thích t tuyến giáp, morphine, aspirin, acetaminophen, cocaine;
4- Bệnh gan, bnh khí thũng phi (emphysema), bnh Parkinson, hi chng suy yếu dây thn kinh ngoi vi Guillain- Barre;
5- Một s người đổ m hôi theo di truyn đặc bit là lòng bàn tay, bàn chân.
6- Phụ n trong thi k mãn kinh vi nóng phng mt, đổ m hôi vì kích thích t n gim;
7- Bệnh nhân tiu đường điều tr bng insulin khi đường huyết xung quá thp cũng đổ m hôi, run ry tay chân, yếu sc, chóng mt, bun nôn. Người tiu đường m hôi có mùi chua như trái cây hư;
8- Cường tuyến giáp vi nhiu kích thích t ca tuyến này khiến cơ thể nóng bng, m hôi tiết ra;
9- Trong cơn Suy Tim Heart attack, bệnh nhân thy đau ngực, khó th, đổ m hôi đầm đìa; trong tai biến não stroke vi tn thương trung tâm điều hòa nhit độ não
10- Trong các bệnh nhim như Lao, sốt rét ngã nước bnh nhân cũng đổ nhiu m hôi vi nhit độ lên cao.
11- Bệnh ung thư bạch cu hoc u hch bch huyết lymphoma vi mt cân, st, đổ m hôi;
12- Rối lon t min như trong các bệnh viêm thp khp (rheumatoid arthritis) hoc lupus ban đỏ (Systemic lupus erythematosus)
Một vài trường hợp đáng chú ý:
1- Nhiều mồ hôi bàn tay:
Ðây là hình thức thường thy và cũng gây khó chu nhiu nht.
Bàn tay người bnh luôn luôn nhơm nhớp m ướt và lnh. H thường xuyên phi lau tay, tránh bt tay người khác, gp tr ngi khi đánh máy chữ hoc chơn tay khi muốn cầm vật dng hoc khó khăn vẽ lông mày, tô môi son. Nhiu người ngi ngùng trong giao tế đôi khi trở nên cô lp.
Và càng bối ri, xúc động thì m hôi li càng ra nhiu.
2- Nhiều mồ hôi bàn chân.
Tuy không lộ liu như nhiều m hôi tay nhưng nhiều m hôi chân là môi trường thun li cho các bnh nm và vi khun phát trin, đưa tới bnh nhim bàn chân (Athlete’s Foot), viêm nhim móng chân, đi giầy và tt khó khăn mà đi dép thì hay tượt.
3- Nhiều mồ hôi nách cũng là mt tr ngi giao tế vì mnh áo nơi đây hoặc ướt sũng nước hoc hoen mui mn vi mùi hôi hôi, khó chu.
4- Ðổ mồ hôi mặt, cổ, da đầu cũng thường xy ra khi đang ăn uống, nói trước công chúng hoc gp đám đông người vì xúc động, lo s.
5- Không có mồ hôi
Sự đổ m hôi b gián đoạn hoc tr ngi dưới tác dng ca vài loi thuc thn kinh; trong bnh di truyn không có tuyến m hôi; khi có tn thương thần kinh t ch điều khin tuyến m hôi; khi có nhim trùng tuyến m hôi; phng da nng; khi cơ thể khô nước vì ói ma, đi tiêu chẩy và khi b trúng th heat stroke.
Không mồ hôi gây tr ngi cho s thoát nhit ca cơ thểđưa tới ri ro nghiêm trng như trong trường hp b trúng th, làm vic, vn động cơ thể hoc đi trong nắng gt mà không ung nước đầy đủ. Nhit độ trong người lên rt cao, da khô, cơ thể suy nhược và có th b hôn mê.
Năm 2003, cả my trăm dân chúng thành phố Ba Lê thit mng vì thi tiết nóng nng quá mc. Người cao tui và tr em là d b tai nn này lm. Kinh nghim người lái xe khi ngoài tri quá nóng thì cảm thy u oi, mt mòi, bun ng nên d xy ra tai nn.
Mùi của mồ hôi
Nói tới m hôi thì cũng nên nói qua ti mùi ca m hôi.
Bình thường m hôi không có mùi, v hơi mặn vì có mui khoáng.
Mồ hôi có mùi là do tác dụng của các vi sinh vật lên mồ hôi mỡ lẫn chất đạm do các tuyến cht đặc apocrine tiết ra. Các tuyến này ch xut hin tui dy thì và rt ít tui mãn kinh.
Không giống như tuyến nước eccrine có khp cơ thể, tuyến apocrine lại có nhiều nách, bn, quanh cơ quan sinh dục và hu môn, quanh núm vú. Mà nhng nơi này nhiệt độ thường cao, bí hơi, ẩm ướt, có nhiu lông và là môi trường thun li cho vi khun, nm độc trú n. Vi khun tác dng lên cht béo cht đạm ca m hôi và to ra mùi ngạt mũi, khó chu. Và ta có hôi nách, m hôi khan thum thm phn kín cơ thể, m hôi mu thm vào qun áo, m hôi khai lông và tóc.
Ngoài ra cơ thể cũng toát ra mùi qua hơi thở, các cht phế thi như phẩn và nước tiu; trong mt s bnh kinh niên. Bệnh nhân tiu đường có hơi thở mùi trái cây hư vì hóa chất acetone trong máu lên cao; m hôi mùi chut chết bnh thn trm trng; mùi hôi ca tế bào hy hoi khi nhim trùng ngoài da, cơ thịt.
Ðiều trị
Nhiều người rt khó chu, đôi khi bối ri vì đổ m hôi quá nhiu nht là nơi dễ thy như lòng bàn tay, nách. Bắt tay nhau mà tay ướt sũng thì cũng ngượng ngùng mà chiếc áo la Hà Ðông mi mua, nách áo vàng khè thì cũng khó coi li tiếc chiếc áo va đẹp va đắt.
Cho nên trên thị trường có nhiu thuốc bán không cần toa để công chúng tin dng và khá công hiu. Thuc có th là bôi thoa để chn m hôi chy ra và đa số có cht căn bản Aluminum Chloride Hexahydrate. Thuc được bôi dăm lần mt tun, vào bui ti. Khi bt m hôi thì bôi mi tun mt ln. Ðiều đáng lưu ý là tác dụng ca aluminum không kéo dài lâu và sau đó mồ hôi có th ra nhiu hơn.
ng nên phân bit thuc chng tiết m hôi (antiperspirant) và chng mùi hôi (deodorant).
Trong deodorant có kháng sinh để dit vi khun tác dng lên cht đạm của mồ hôi và gây ra mùi khó ngi. Ðng thi cũng có cht làm át mùi hôi.
Thuốc antiperspirant to cái nút bít tuyến không cho m hôi tiết ra
Trường hp khó hơn thì nên đi khám bác sĩ để tìm hiu nguyên nhân và được điều tr thích đáng.
Thuốc anticholinergic như loại glycopyrrolate (Robinul, Robinul- Forte) chn tác dng gây đổ m hôi ca acetylcholine.
Thuốc trn an tâm thn, tâm lý tr liu đôi khi cũng được dùng nếu nguyên nhân đổ m hôi là nhng xúc động, căng thẳng tinh thn.
Gần đây, độc t botulinum (Botox) đã được chích để chn dây thn kích thích tuyến m hôi. Thuc có công hiu khong 4 tháng, sau đó phải chích li.
Giải phu ct b tuyến m hôi hoc ct b dây thn kinh kích thích tuyến này cũng được dùng khi m hôi ra nhiu nách, bàn tay. Trước đây, để ct b dây thn kinh phi m rng lng ngc. Bây gi vi phương pháp nội soi, gii phu gin d hơn nhiều và bnh nhân ch cn nm nhà thương từ 12 đến 24 gi.
Phương pháp kích thích bằng dòng điện (Iontopheresis): bnh nhân nhúng tay vào chu nước vi mt dòng điện cường độ nh chy qua, làm tuyến m hôi tê lit và không tiết m hôi khong mt tun l.
Kinh nghiệm c truyn ta cha tr em đổ m hôi trm bng nước lá h nu chín hoc ht tiêu mch lép sc vi hng táo ung thay trà.
Cụ Hi Thượng Lãn Ông có bài thuốc tr m trm vi nhân sâm, phc linh, toan táo tán thành bt.
Ðổ m hôi chân thì các c ngâm chân bng nước trà m vi mt chút mui thô hoc na tách gim chua.
Tiểu thư khuê các Trung Hoa khi xưa bó bàn chân trong mảnh vi cho thon nh thì chân có mùi hôi rt khó chu. H thường xc loi nước gi là Hương Liên Táo.
Mồ hôi nách khó chu thì rang hàn the, tán thành bt ri thoa vào nách.
Ngoài ra cũng nên gi v sinh cá nhân, tm ra thường xuyên; gi bàn chân khô ráo, thay tt mi ngày, đi giầy thông hơi; tránh mặc qun áo làm bng si hóa cht bí hơi; tránh thực phm gây đổ m hôi; ung nhiu nước; tp luyn cơ thể khi tri mát; gi đường huyết mc bình thường; nơi ở thoáng khí vi qut hoc máy lnh.
Trong túi luôn luôn có cuộn giy mỏng để kín đáo thấm m hôi trước khi tay bt mt mng hoc mang đôi bao tay bằng si bông gòn có kh năng thấm nước.
Và nên tham khảo ý kiến bác sĩ ngay khi nào thy:
* Ðồ mô hôi lâu, nhiu mà không có nguyên do, có th do bnh tiu đường, bnh tuyến giáp
* Ðổ m hôi vi đau thắt ngc, có th do heart attack;
* Ðổ m hôi ban đêm với mt sc nng ca cơ thể trong bnh lao phi.
Ðề được điều tr ti nơi tới chn nhng nguyên nhân đưa tới chng tiết m hôi quá nhiu.
Bác sĩ Nguyn Ý Ðc

Không có nhận xét nào: